سعدالدین محمد الحسینی الشاذلی (عربی: سعد الدين محمد الحسيني الشاذلي؛ ۱ آوریل ۱۹۲۲ – ۱۰ فوریهٔ ۲۰۱۱) سپهبد و فرماندهٔ نظامی مصری بود که از مه ۱۹۷۱ تا دسامبر ۱۹۷۳ ریاست ستاد کل نیروهای مسلح مصر را بر عهده داشت و از مهم‌ترین طراحان آماده‌سازی ارتش مصر برای جنگ اکتبر ۱۹۷۳ بود. اهمیت نظامی شاذلی بیش از همه در شیوه‌ای بود که برای جبران ضعف‌های ارتش مصر در برابر اسرائیل برگزید. او به این نتیجه رسیده بود که مصر توان شکست اسرائیل در یک جنگ عمیق زرهی و هوایی در صحرای سینا را ندارد. بنابراین به جای تلاش برای آزادسازی تمام سینا در یک مرحله، بر عبور از کانال سوئز، شکستن خط بارلو و ایجاد سرپل‌هایی محدود در شرق کانال تأکید کرد تا نیروهای مصری همچنان زیر پوشش شبکهٔ پدافند هوایی خود باقی بمانند.
== پیشینهٔ نظامی == شاذلی پیش از رسیدن به ریاست ستاد تجربهٔ گسترده‌ای در نیروهای رزمی مصر داشت. او در جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل شرکت کرده بود و از بنیان‌گذاران نیروی چترباز مصر بود. در سال‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۶۱ فرمانده یک یگان عربی در چارچوب عملیات سازمان ملل متحد در کنگو بود و پس از آن به‌عنوان وابستهٔ نظامی مصر در لندن و فرمانده نیروهای ویژه خدمت کرد. در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ نیز یک نیروی مختلط مصری را در سینا فرماندهی می‌کرد. پس از فروپاشی خطوط مصر، او توانست نیروهای تحت فرمانش را از خطر محاصره خارج کند و بخش عمدهٔ آنها را از میان خطوط اسرائیلی به غرب کانال سوئز بازگرداند. شکست ۱۹۶۷ تأثیر مهمی بر اندیشهٔ نظامی او گذاشت و این باور را در او تقویت کرد که ارتش مصر نباید بار دیگر وارد نبردی شود که شرایط آن را برتری‌های اسرائیل تعیین می‌کند.
== طرح‌ریزی جنگ ۱۹۷۳ == شاذلی در مه ۱۹۷۱ به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح مصر منصوب شد. مسئلهٔ اصلی او این بود که چگونه می‌توان با ارتشی که هنوز از نظر نیروی هوایی و جنگ متحرک در عمق صحرا از اسرائیل ضعیف‌تر بود، یک عملیات تهاجمی موفق طراحی کرد. پاسخ او طرحی محدود و واقع‌گرایانه بود که با نام «مناره‌های بلند» شناخته شد. بر پایهٔ این مفهوم، نیروهای مصر پس از عبور از کانال و شکستن خط بارلو تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در سینا پیشروی می‌کردند و سپس در مواضع دفاعی مستقر می‌شدند. نکتهٔ برجسته در تفکر شاذلی این بود که به جای تلاش برای رفع همهٔ ضعف‌های ارتش مصر، کوشید اثر برتری‌های اسرائیل را کاهش دهد. اگر نیروهای زمینی مصر در محدودهٔ پوشش موشک‌های زمین‌به‌هوا باقی می‌ماندند، نیروی هوایی اسرائیل نمی‌توانست با آزادی همیشگی خود عمل کند. هم‌زمان، پیاده‌نظام مصر به تعداد زیادی سلاح ضدتانک از جمله موشک‌های هدایت‌شوندهٔ ۹کی۱۱ مالیوتکا مجهز شد. به این ترتیب تانک‌های اسرائیلی برای عقب‌راندن مصری‌ها ناچار می‌شدند به مواضعی حمله کنند که برای مقابله با آنها از پیش آماده شده بود. قدرت طرح شاذلی در همین ترکیب ساده اما مؤثر بود. او میدان نبرد را به شکلی طراحی کرد که ارتش مصر مجبور نباشد در شرایط مطلوب اسرائیل بجنگد. آماده‌سازی برای عبور از کانال نیز بسیار گسترده بود. نیروهای مصری بارها عملیات عبور، احداث پل و انتقال تجهیزات را تمرین کردند. مهندسان ارتش استفاده از پمپ‌های آب پرفشار را برای ایجاد شکاف در خاکریز ساحل شرقی توسعه دادند و ستاد مصر انتقال هم‌زمان هزاران سرباز، توپخانه، خودروهای زرهی، پل‌های شناور و تجهیزات پدافندی را برنامه‌ریزی کرد. شاذلی طراح تک‌تک این راه‌حل‌ها نبود، اما در مقام رئیس ستاد نقش مهمی در تبدیل توان مهندسی، توپخانه، پدافند هوایی و پیاده‌نظام ضدتانک به یک طرح عملیاتی منسجم داشت.
== جنگ اکتبر ۱۹۷۳ == در ۶ اکتبر ۱۹۷۳ مصر و سوریه حملهٔ هماهنگ خود را آغاز کردند. پس از آتش سنگین توپخانه، نیروهای مصری از کانال سوئز عبور کردند، در خاکریز خط بارلو شکاف ایجاد کردند و سرپل‌های خود را در شرق کانال گسترش دادند. در روزهای نخست جنگ، ضدحملات زرهی اسرائیل با مقاومت شدید پیاده‌نظام ضدتانک مصر روبه‌رو شد و شبکهٔ پدافند هوایی نیز آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل را محدود کرد. موفقیت این مرحله تا حد زیادی همان چیزی بود که شاذلی پیش‌بینی کرده بود. مصر بدون آنکه از نظر هوایی یا زرهی از اسرائیل قدرتمندتر شده باشد، شرایطی ایجاد کرده بود که اسرائیل نمی‌توانست برتری خود را با تمام توان به کار گیرد. این منطق هنگامی اهمیت بیشتری پیدا کرد که در میانهٔ جنگ رهبری سیاسی مصر خواستار پیشروی نیروهای زرهی به عمق سینا شد. شاذلی به‌شدت با این تصمیم مخالفت کرد و هشدار داد که تانک‌های مصر با خارج‌شدن از محدودهٔ پوشش پدافند هوایی در برابر نیروی هوایی و زرهی اسرائیل آسیب‌پذیر خواهند شد. حملهٔ ۱۴ اکتبر با تلفات سنگین زرهی مصر پایان یافت و نیروها ناچار به عقب‌نشینی شدند. این شکست بعدها یکی از مهم‌ترین شواهد در تأیید ارزیابی اولیهٔ شاذلی دانسته شد. همان ارتشی که در محدودهٔ طرح محدود او توانسته بود موقعیت خود را حفظ کند، با خروج از آن بخش بزرگی از مزیت عملیاتی خود را از دست داد. پس از این حمله، نیروهای اسرائیلی شکافی میان ارتش دوم و سوم مصر پیدا کردند و در منطقهٔ دفرسوار از کانال سوئز به سوی غرب عبور کردند. شاذلی دربارهٔ نحوهٔ مقابله با این رخنه نیز با انور سادات و وزیر جنگ احمد اسماعیل علی اختلاف پیدا کرد. او خواستار بازگرداندن بخشی از نیروهای زرهی از شرق کانال برای مقابله با نیروهای اسرائیلی در غرب بود، اما پیشنهاد او پذیرفته نشد. روایت شاذلی از این مرحله بعدها با روایت سادات و برخی فرماندهان دیگر مصر اختلاف‌هایی پیدا کرد و به یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های تاریخ‌نگاری جنگ تبدیل شد. نقش شاذلی در جنگ ۱۹۷۳ را نمی‌توان جدا از دیگر فرماندهان، مهندسان و نیروهای مصر بررسی کرد. با این حال، سهم ویژهٔ او در تدوین یک مفهوم عملیاتی واقع‌گرایانه بود که ضعف‌های ارتش مصر را می‌پذیرفت و از همان محدودیت‌ها برای شکل‌دادن به میدان نبرد استفاده می‌کرد. توانایی او در تشخیص اینکه مصر در چه شرایطی نباید بجنگد، به اندازهٔ تصمیم او دربارهٔ چگونگی جنگیدن اهمیت داشت و موفقیت روزهای نخست عملیات اکتبر، قدرت این محاسبه را نشان داد.
== برکناری و سال‌های بعد == شاذلی در ۱۳ دسامبر ۱۹۷۳، پس از تشدید اختلاف‌هایش با رهبری سیاسی و نظامی مصر، از ریاست ستاد کنار گذاشته شد. برکناری او ارتباطی با پیمان کمپ دیوید نداشت، زیرا این توافق‌ها پنج سال بعد منعقد شدند. او پس از خروج از فرماندهی ارتش به‌عنوان سفیر مصر در بریتانیا و سپس پرتغال خدمت کرد. شاذلی بعدها به یکی از مخالفان صریح سیاست صلح سادات با اسرائیل تبدیل شد. پس از مخالفت علنی با توافق‌های کمپ دیوید از خدمت دیپلماتیک کناره گرفت و به الجزایر رفت. او در دوران تبعید کتاب The Crossing of the Suez را منتشر کرد که روایت او از جنگ ۱۹۷۳ و اختلافش با سادات بود. انتشار این کتاب به محکومیت غیابی او به اتهام افشای اسرار نظامی انجامید و پس از بازگشت به مصر مدتی زندانی شد. شاذلی در ۱۰ فوریهٔ ۲۰۱۱ در قاهره درگذشت. پس از سقوط حسنی مبارک جایگاه او در روایت رسمی مصر تا اندازه‌ای احیا شد و در سال ۲۰۱۲ محمد مرسی، رئیس‌جمهور وقت مصر، نشان نیل، عالی‌ترین نشان دولتی این کشور، را پس از مرگ به او اعطا کرد.
== جستارهای وابسته == عملیات بدر ۱۹۷۳ اسعد غنما
