تاریخ جنگ‌های روسیه و عثمانی

جنگ‌های روسیه و ترکیه (روسی: Русско-турецкие войны) یا جنگ‌های روسیه و عثمانی (ترکی استانبولی: Osmanlı-Rus savaşları) مجموعه‌ای شامل دوازده جنگ بود که بین امپراتوری‌های روسیه و عثمانی بین قرن‌های ۱۶ تا ۲۰ درگرفت. این یکی از طولانی‌ترین سلسله درگیری‌های نظامی در تاریخ اروپا بود. به جز جنگ ۱۱–۱۷۱۰ و جنگ کریمه، که اغلب به عنوان یک رویداد جداگانه تلقی می‌شوند، درگیری‌ها برای امپراتوری عثمانی به طرز فاجعه‌باری پایان یافت. برعکس آنها، برتری روس‌ها، روسیه را به عنوان یک قدرت اروپایی پس از تلاش‌های نوسازی پتر کبیر در اوایل قرن هجدهم به نمایش گذاشت.

تاریخچه

شروع درگیری (۱۵۶۸–۱۷۳۹)

پیش از پتر کبیر

اولین جنگ روسیه و عثمانی (۱۵۶۸-۱۵۷۰) پس از فتح کازان و آستراخان توسط تزار روسیه ایوان مخوف رخ داد. سلیم دوم سلطان عثمانی با فرستادن یک لشکرکشی نظامی به آستاراخان در سال ۱۵۶۹ سعی کرد روس‌ها را از ولگا پایین بیرون بکشد. لشکرکشی ترک‌ها برای ارتش عثمانی که نتوانست آستاراخان را بگیرد و تقریباً به‌طور کامل در استپ‌ها از بین رفت، فاجعه بود، در حالی که ناوگان عثمانی در دریای آزوف شکست خورد. معاهده صلح بین دو طرف حاکمیت روسیه بر ولگا را تثبیت کرد، اما به امپراتوری عثمانی اجازه داد تا تعدادی از مزایای تجاری به دست آورد. سیاست طرفدار عثمانی باعث نارضایتی بسیاری از کازاک‌های اوکراینی شد که ایوان سامویلوویچ را به عنوان تنها هتمن در کل اوکراین در سال ۱۶۷۴ انتخاب کردند در سال ۱۶۷۶، نیروهای روسی چیگیرین را تصرف سرنگون کردند و دوروشنکو را به روسیه تبعید کردند. در سال ۱۶۷۷، ارتش عثمانی تلاش کرد تا چیگیرین را بازپس گیرد، اما شکست خورد. در سال ۱۶۷۸ ارتش عثمانی سرانجام پس از یک حمله خونین توانست چیگیرین را تصرف کند، اما در اینجا گسترش عثمانی به شمال شرق متوقف شد. در سال‌های ۱۶۷۹–۱۶۸۰، روس‌ها حملات تاتارهای کریمه را دفع کرده و پیمان باغچه‌سرای را در سال ۱۶۸۱ امضا کردند که مرز روسیه و عثمانی را در رودخانه دنیپر ایجاد کرد.

==== پتر کبیر و بیشتر ==== روسیه در سال ۱۶۸۶ به اتحاد مقدس اروپا (اتریش، لهستان، ونیز) پیوست. در طول جنگ، ارتش روسیه لشکرکشی‌های کریمه در سال‌های ۱۶۸۷ و ۱۶۸۹ و لشکرکشی‌های آزوف (۱۶۹۵–۱۶۹۶) را سازماندهی کرد. با توجه به آمادگی روسیه برای جنگ با سوئد و امضای معاهده کارلوویتز با عثمانی در سال ۱۶۹۹ توسط سایر کشورها، دولت روسیه در سال ۱۷۰۰ پیمان قسطنطنیه را با امپراتوری عثمانی امضا کرد. در پی نتایج صلح، روسیه موفق شد آزوف را ضمیمه خاک خود نموده و به دریای آزوف دسترسی پیدا کند.

پس از اینکه روس‌ها، سوئدی‌ها و کازاک‌های اوکراینی طرفدار امپراتوری سوئد را به رهبری ایوان مازپا در نبرد پولتاوا در سال ۱۷۰۹ شکست دادند، کارل دوازدهم، پادشاه سوئد موفق شد سلطان احمد سوم عثمانی را متقاعد کند که در ۲۰ نوامبر ۱۷۱۰ به روسیه اعلان جنگ دهد. کارزار پروت پتر کبیر برای روسیه بسیار ناموفق پایان یافت. ارتش روسیه به رهبری تزار توسط ارتش برتر ترک-تاتار محاصره و مجبور شد با شرایط نامساعد صلح موافقت کند و طبق آن آزوف را که قبلاً تصرف شده بود به امپراتوری عثمانی بازگرداند. در اواخر قرن هفدهم، ایران صفوی، که همسایه هر دو امپراتوری و یکی از بزرگ‌ترین رقبای عثمانی برای قرن‌ها (قرن ۱۶ تا ۱۹) بود، به شدت رو به زوال بود. روسیه و امپراتوری عثمانی با استفاده از این موقعیت، بخش‌هایی از قلمروی ایران را تصرف کردند. مناطق تحت تصرف روس‌ها شامل داغستان، آذربایجان و شمال ایران معاصر بود که توسط پتر یکم در جنگ ایران و روسیه (۱۷۲۳–۱۷۲۲) فتح شد. عثمانی‌ها مناطق غربی ایران را گرفتند که شامل ارمنستان امروزی، بخش‌هایی از آناتولی شرقی و همچنین غرب ایران می‌شد. دستاوردهای هر دو در پیمان استانبول (۱۷۲۴) تأیید شد. برای چند سال، آنها در امتداد قلمرو وسیعی در قفقاز با یکدیگر هم‌مرز بودند که باعث اصطکاک بیشتر شد. روسیه با امضای معاهده‌هایی با ایران در سال‌های ۱۷۳۲ و ۱۷۳۵ توانست وضعیت مطلوب بین‌المللی را فراهم آورد.

فهرست درگیری‌های نظامی

منابع