جنگ فیلیپین و آمریکا

جنگ فیلیپین و آمریکا (انگلیسی: Philippine–American War، فیلیپینی: Digmaang Pilipino–Amerikano، اسپانیایی: Guerra filipino-estadounidense‎) جنگی میان جمهوری اول فیلیپین و ایالات متحده آمریکا بود که در ۴ فوریهٔ ۱۸۹۹ آغاز شد و دولت ایالات متحده در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۰۲ پایان رسمی آن را اعلام کرد. این درگیری از بحران سیاسی پس از انقلاب فیلیپین و جنگ آمریکا و اسپانیا پدید آمد. انقلابیان فیلیپینی در ژوئن ۱۸۹۸ استقلال خود را از اسپانیا اعلام کرده و در ژانویهٔ ۱۸۹۹ جمهوری اول فیلیپین را تشکیل داده بودند، در حالی که معاهدهٔ پاریس فیلیپین را از اسپانیا به ایالات متحده واگذار کرد. دولت آمریکا استقلال اعلام‌شدهٔ فیلیپین را به رسمیت نشناخت و در پی استقرار حاکمیت خود بر مجمع‌الجزایر برآمد. جنگ دو مرحلهٔ عمده داشت. نیروهای جمهوری فیلیپین در ماه‌های نخست کوشیدند با سازمان و آرایش متعارف نظامی با ارتش آمریکا بجنگند. شکست در نبردهای پیرامون مانیل و مرکز لوزون و از دست رفتن مالولوس، پایتخت جمهوری، سبب شد آگوینالدو در نوامبر ۱۸۹۹ نیروهای خود را به واحدهای کوچک‌تر تقسیم کند و مبارزه وارد مرحلهٔ گستردهٔ چریکی شود. جنگ از آن پس ویژگی منطقه‌ای بیشتری پیدا کرد و شدت، ترکیب نیروها و رابطهٔ رزمندگان با جمعیت محلی از استانی به استان دیگر تفاوت داشت. برایان مک‌آلیستر لین این تفاوت‌های منطقه‌ای را برای فهم جنگ اساسی می‌داند و آن را مجموعه‌ای از کارزارهای مرتبط با شرایط سیاسی و اجتماعی گوناگون در سراسر مجمع‌الجزایر توصیف می‌کند. اسارت امیلیو آگوینالدو در مارس ۱۹۰۱ و تسلیم یا شکست بسیاری از فرماندهان عمدهٔ جمهوری طی سال بعد به فروپاشی بخش اصلی مقاومت سازمان‌یافته انجامید. تئودور روزولت در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۰۲ عفو عمومی اعلام کرد و جنگ را پایان‌یافته دانست، اما چند جنبش مسلحانهٔ فیلیپینی در سال‌های بعد نیز ادامه یافتند. بیش از ۴٬۲۰۰ نظامی آمریکایی و بیش از ۲۰٬۰۰۰ رزمندهٔ فیلیپینی در جنگ کشته شدند و تلفات غیرنظامیان بسیار بیشتر بود. دولت ایالات متحده شمار مرگ غیرنظامیان بر اثر جنگ، بیماری و قحطی را تا حدود ۲۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد می‌کند. اندازه‌گیری دقیق این تلفات به دلیل هم‌زمانی جنگ با بیماری‌های همه‌گیر، جابه‌جایی جمعیت و بحران‌های کشاورزی دشوار است.

زمینه‌ها و آغاز جنگ

انقلاب فیلیپین در ۱۸۹۶ با قیام کاتیپونان علیه بیش از سه سده حکومت استعماری اسپانیا آغاز شد. پس از دوره‌ای از درگیری و رقابت میان جناح‌های انقلاب، امیلیو آگوینالدو به یکی از رهبران اصلی جنبش تبدیل شد. توافق بیاک‌نا‌باتو در اواخر ۱۸۹۷ به تبعید موقت او و گروهی از رهبران انقلاب انجامید. آغاز جنگ آمریکا و اسپانیا در بهار ۱۸۹۸ شرایط را تغییر داد. پس از پیروزی دریایی آمریکا بر اسپانیا در خلیج مانیل، آگوینالدو به فیلیپین بازگشت و نیروهای انقلابی کنترل بخش بزرگی از لوزون و شماری از مناطق دیگر را به دست گرفتند. استقلال فیلیپین در ۱۲ ژوئن ۱۸۹۸ اعلام شد و جمهوری اول فیلیپین در ژانویهٔ سال بعد با مرکزیت مالولوس شکل گرفت. معاهدهٔ پاریس که در ۱۰ دسامبر ۱۸۹۸ میان ایالات متحده و اسپانیا امضا شد، فیلیپین را همراه با گوآم و پورتوریکو از کنترل اسپانیا خارج کرد و در مورد فیلیپین مقرر شد ایالات متحده ۲۰ میلیون دلار به اسپانیا بپردازد. نمایندگان جمهوری فیلیپین در مذاکرات نقش رسمی نداشتند. دولت ویلیام مک‌کینلی قصد داشت حاکمیت آمریکا بر کل مجمع‌الجزایر را برقرار کند و در دسامبر ۱۸۹۸ سیاست «همگون‌سازی خیرخواهانه» را اعلام کرد. این تصمیم در آمریکا نیز مناقشه آفرید و مخالفان امپریالیسم دربارهٔ مشروعیت تصرف سرزمینی که ساکنان آن خواهان استقلال بودند بحث می‌کردند. وضع سیاسی مجمع‌الجزایر در همین دوره کاملاً یکدست نبود. در برخی مناطق حکومت‌ها و نیروهای محلی مسیرهایی متفاوت از دولت مالولوس در پیش گرفتند و گروهی از فیلیپینی‌ها نیز بعدتر در نیروهای کمکی آمریکا، از جمله پیشاهنگان ماکاببه، خدمت کردند. دانشگاه میشیگان شمار فیلیپینی‌هایی را که در طرف آمریکا خدمت کردند حدود ۱۵٬۰۰۰ نفر برآورد کرده است. جمهوری فیلیپین در همان حال برای دستیابی به حمایت خارجی تلاش می‌کرد. ماریانو پونس در ژاپن برای خرید اسلحه و جلب حمایت سیاسی فعالیت داشت و شماری از پان‌آسیایی‌ها و داوطلبان ژاپنی نیز به شکل خصوصی با انقلاب فیلیپین همکاری کردند. دولت ژاپن از ورود رسمی به جنگ با ایالات متحده خودداری کرد و این حمایت خصوصی نتوانست موازنهٔ نظامی جنگ را تغییر دهد.

روند جنگ

تنش میان نیروهای دو طرف که در اطراف مانیل در فاصله‌ای نزدیک از یکدیگر مستقر بودند، در شامگاه ۴ فوریهٔ ۱۸۹۹ به تیراندازی و سپس نبردی گسترده تبدیل شد. جنگ در نخستین ماه‌ها ماهیت متعارف داشت. نیروهای آمریکایی با پشتیبانی توپخانه و نیروی دریایی، مواضع ارتش جمهوری را در پیرامون مانیل عقب راندند و در ۳۱ مارس وارد مالولوس شدند. نیروهای فیلیپینی ضمن عقب‌نشینی به شمال لوزون در نبردهایی مانند کوینگوا، کالوکان و گذرگاه تیراد مقاومت کردند. تلفات و کمبود مهمات و سلاح، حفظ ساختار متعارف ارتش را دشوار کرد و در نوامبر ۱۸۹۹ فرماندهی جمهوری تصمیم گرفت نیروها را برای ادامهٔ جنگ چریکی پراکنده کند. در مرحلهٔ چریکی، جنگ بر کنترل شهرها و روستاها، شبکه‌های اطلاعاتی، منابع غذا و رابطهٔ طرفین با جمعیت غیرنظامی متمرکز شد. حدود ۱۲۵٬۰۰۰ نظامی آمریکایی در مقاطع مختلف در جنگ خدمت کردند و شمار کل نیروهای مستقر در اوج به حدود ۷۴٬۰۰۰ نفر رسید. شمار رزمندگان جمهوری و واحدهای محلی حدود ۸۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد شده است و ده‌ها هزار نفر دیگر نیز در نقش‌های پشتیبانی فعالیت داشتند. ارتش آمریکا برای تقویت نیروی خود از داوطلبان، واحدهای ارتش منظم و نیروهای محلی بهره گرفت. چهار یگان عمدتاً آفریقایی‌تبار ارتش آمریکا، شامل هنگ‌های نهم و دهم سواره‌نظام و بیست‌وچهارم و بیست‌وپنجم پیاده‌نظام، نیز در فیلیپین خدمت کردند.

گسترش جنگ چریکی به تشدید عملیات ضدشورش انجامید. آگوینالدو در ۲۳ مارس ۱۹۰۱ طی عملیاتی به رهبری فردریک فانستون در پالانان اسیر شد و چند هفته بعد وفاداری خود را به ایالات متحده اعلام کرد. مقاومت در مناطقی مانند باتانگاس و سامار ادامه یافت. در باتانگاس، نیروهای تحت فرمان جیمز فرانکلین بل جمعیت روستایی را در مناطق کنترل‌شده متمرکز کردند، رفت‌وآمد و ذخایر غذایی را محدود ساختند و عملیات گسترده‌ای علیه نیروهای میگل مالوار انجام دادند. در سامار نیز حملهٔ نیروهای فیلیپینی به پادگان بالانگیگا در سپتامبر ۱۹۰۱ با کارزار نظامی سختی از سوی آمریکا پاسخ داده شد. سوزاندن روستاها، شکنجهٔ مظنونان و تمرکز اجباری جمعیت از سوی نیروهای آمریکایی و قتل اسیران و ارعاب غیرنظامیان همکار آمریکا از سوی گروه‌های فیلیپینی در منابع جنگ ثبت شده‌اند. میگل مالوار در آوریل ۱۹۰۲ تسلیم شد و تا آن هنگام بخش عمدهٔ مقاومت سازمان‌یافتهٔ جمهوری از میان رفته بود.

== پایان جنگ، مقاومت‌های بعدی و پیامدها == تئودور روزولت در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۰۲ با صدور فرمان عفو عمومی اعلام کرد که شورش علیه حاکمیت ایالات متحده در بخش عمدهٔ مجمع‌الجزایر پایان یافته است. این اعلامیه به سرزمین‌های مورو در جنوب تعمیم داده نمی‌شد و فعالیت مسلحانه در مناطق دیگری نیز ادامه داشت. ماکاریو ساکای که از اعضای قدیمی کاتیپونان بود، در ۱۹۰۲ جمهوری تاگالوگ را در مناطق کوهستانی جنوب لوزون سازمان داد و تا ۱۹۰۶ به مقاومت ادامه داد. او پس از پایین‌آمدن از کوهستان در ژوئیهٔ ۱۹۰۶ بازداشت شد و در سپتامبر ۱۹۰۷ اعدام شد. دیونیسیو مگبولاس، مشهور به پاپا ایسیو، نیز مقاومت ضدآمریکایی خود را در نگروس تا اوت ۱۹۰۷ ادامه داد. گروه‌های پولاهان در بخش‌هایی از ویسایا نیز تا میانهٔ دههٔ ۱۹۰۰ فعال بودند. این جنبش‌های پس از ۱۹۰۲ از نظر سازمان و اهداف با یکدیگر تفاوت داشتند و تاریخ‌نگاری جدید آن‌ها را به‌صورت ساده امتداد یک فرماندهی واحد جمهوری اول نمی‌بیند. در جنوب فیلیپین، رابطهٔ آمریکا با جوامع مسلمان مورو مجموعهٔ جداگانه‌ای از درگیری‌ها و مذاکرات را پدید آورد. ارتش آمریکا از ۱۸۹۹ در میندانائو و مجمع‌الجزایر سولو حضور داشت و پس از پایان جنگ اصلی، ادارهٔ نظامی منطقه و عملیات علیه گروه‌های مسلح مورو ادامه یافت. کارزارهایی که معمولاً با عنوان «شورش مورو» یا «جنگ مورو» شناخته می‌شوند تا ۱۹۱۳ امتداد داشتند. به همین دلیل گنجاندن موروها و فرماندهانی مانند جان پرشینگ در شمار طرف‌ها و فرماندهان جنگ اصلی ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۲ می‌تواند مرز میان دو درگیری مرتبط اما متمایز را مبهم کند. مقاومت‌های ساکای، پاپا ایسیو، پولاهان‌ها و موروها در این مقاله در پیوند با پیامدهای جنگ توضیح داده می‌شوند، در حالی که جعبهٔ اطلاعات به طرف‌های اصلی دورهٔ ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۲ محدود شده است.

حکومت آمریکا هم‌زمان با عملیات نظامی، ساختار اداری و سیاسی تازه‌ای در فیلیپین ایجاد کرد. حکومت غیرنظامی به ریاست ویلیام هوارد تفت از ۱۹۰۱ گسترش یافت و سیاست موسوم به «جذب» با مشارکت‌دادن بخشی از نخبگان فیلیپینی در حکومت محلی، توسعهٔ آموزش عمومی و برنامه‌های اقتصادی دنبال شد. زبان انگلیسی به‌تدریج در آموزش دولتی و اداره گسترش یافت و ورود هیئت‌های پروتستانی ترکیب مذهبی کشور را متنوع‌تر کرد، در حالی که کلیسای کاتولیک همچنان یکی از نهادهای اصلی جامعهٔ فیلیپین باقی ماند. نخستین مجمع منتخب فیلیپین در ۱۹۰۷ تشکیل شد، قانون جونز در ۱۹۱۶ وعدهٔ استقلال نهایی را در قانون آمریکا تثبیت کرد و مشترک‌المنافع فیلیپین در ۱۹۳۵ ایجاد شد. پس از وقفهٔ اشغال ژاپن در جنگ جهانی دوم، ایالات متحده در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۴۶ استقلال جمهوری فیلیپین را به رسمیت شناخت. تلفات غیرنظامیان یکی از دشوارترین مسائل آماری جنگ است. رقم تا حدود ۲۰۰٬۰۰۰ مرگ غیرنظامی که در منابع رسمی آمریکا ذکر می‌شود، مرگ ناشی از خشونت، قحطی و بیماری را در بر می‌گیرد. پژوهش‌های جمعیت‌شناختی ارقام و روش‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. گلن می در بررسی جمعیت باتانگاس کاهش بزرگی نسبت به جمعیت مورد انتظار این استان در فاصلهٔ سرشماری‌های ۱۸۸۷ و ۱۹۰۳ نشان داده است، اما خود این اختلاف جمعیتی را نمی‌توان مستقیماً معادل شمار کشته‌شدگان جنگ دانست. ارقام بسیار بالاتر، از جمله برآوردهایی در حد چند صد هزار تا یک میلیون نفر، در برخی نوشته‌های تاریخی دیده می‌شوند، اما تفاوت در تعریف محدودهٔ زمانی، بیماری‌های همه‌گیر و روش محاسبه باعث شده است که رقم واحدی برای کل تلفات غیرنظامی مورد توافق قرار نگیرد. نام‌گذاری جنگ نیز بازتابی از اختلاف بر سر معنای سیاسی آن است. اسناد رسمی آمریکا برای دهه‌ها از عنوان «شورش فیلیپین» استفاده می‌کردند، در حالی که رهبران جمهوری و بسیاری از تاریخ‌نگاران فیلیپینی جنگ را ادامهٔ مبارزه برای استقلالی می‌دانستند که علیه اسپانیا آغاز شده بود. عنوان «جنگ فیلیپین و آمریکا» در تاریخ‌نگاری دانشگاهی معاصر کاربرد گسترده‌ای یافته است. پژوهش‌های جدید همچنین بر تفاوت‌های منطقه‌ای، نقش نژاد و امپراتوری، مناسبات میان نخبگان و روستاییان و تجربهٔ غیرنظامیان تأکید بیشتری دارند و جنگ را یکی از مراحل تعیین‌کننده در گسترش قدرت ایالات متحده در اقیانوس آرام و شکل‌گیری دولت مدرن فیلیپین بررسی می‌کنند.

نگارخانه

== جستارهای وابسته == انقلاب فیلیپین جنگ آمریکا و اسپانیا امیلیو آگوینالدو جیمز فرانکلین بل مداخله ایالات متحده آمریکا در تغییر رژیم سایر کشورها نبرد فیلیپین (۴۲–۱۹۴۱)

پانویس

== منابع == Brian McAllister Linn (2000). The Philippine War, 1899–1902 (in English). University Press of Kansas. ISBN 9780700612253. Stuart Creighton Miller (1982). Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899–1903 (in English). Yale University Press. ISBN 9780300026979. David J. Silbey (2007). A War of Frontier and Empire: The Philippine-American War, 1899–1902 (in English). Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780809071876. Paul A. Kramer (2006). The Blood of Government: Race, Empire, the United States, and the Philippines (in English). University of North Carolina Press. ISBN 9780807856536. Glenn A. May (1986). "150,000 Missing Filipinos: A Demographic Crisis in Batangas, 1887–1903". Annales de Démographie Historique (in English): 215–243. doi:10.3406/adh.1986.1634.

== پیوند به بیرون == جنگ فیلیپین و آمریکا در دفتر تاریخ‌نگار وزارت امور خارجهٔ ایالات متحده اسناد و راهنمای پژوهش دربارهٔ جنگ در ادارهٔ ملی بایگانی و مدارک ایالات متحده