توپخانه· دوران مدرن· 2005

گنبد آهنی

سامانه دفاع هوایی کوتاه‌برد اسرائیلی

گنبد آهنین (به عبری: כִּפַּת בַּרְזֶל) یک سامانهٔ دفاع هوایی کوتاه‌برد متحرک است که راکت‌ها و گلوله‌های توپخانه را در فاصلهٔ ۴ تا ۷۰ کیلومتر و در همه شرایط آب و هوایی هدف قرار می‌دهد. این سامانه از یک رادار چندمنظوره و یک یا چند پرتابگر موشک تشکیل می‌شود؛ هر آتشبار معمولاً شامل ۳ تا ۴ پرتابگر است و هر پرتابگر توان حمل و شلیک تا ۲۰ موشک رهگیر تامیر را دارد که قادر است محل اصابت راکت دشمن را پیش‌بینی کرده و به منظور صرفه‌جویی در هزینهٔ، راکت‌هایی را که محل برخورد آن‌ها در مناطق خالی از سکنه است، نادیده بگیرد. گنبد آهنین بخشی از مجموعه‌ای از سامانه‌های دفاعی اسرائیل است که ختس، فلاخن داوود و پرتو آهنین را نیز شامل می‌شود. ایالات متحده از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱ در توسعهٔ سامانه دفاعی گنبد آهنین در مجموع ۱٫۶ میلیارد دلار کمک کرد و اهدای یک میلیارد دلار دیگر از سوی کنگرهٔ ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ تصویب شد. سامانه گنبد آهنین در ۲۷ مارس ۲۰۱۱ به‌طور رسمی عملیاتی اعلام شد و نخستین‌بار در نزدیکی بئرشبع مستقر گردید. در ۷ آوریل ۲۰۱۱، این سامانه برای نخستین بار با موفقیت یک راکت شلیک‌شده از نوار غزه را رهگیری کرد. در ۱۰ مارس ۲۰۱۲، روزنامه جروزالم پست گزارش داد که این سامانه حدود ۹۰ درصد از راکت‌هایی را که احتمال برخورد آن‌ها به مناطق مسکونی وجود داشت را منهدم کرده است. در اواخر سال ۲۰۱۲، اسرائیل اعلام کرد که امیدوار است برد رهگیری گنبد آهنین را از حداکثر ۷۰ کیلومتر به ۲۵۰ کیلومتر افزایش دهد و قابلیت‌های آن را به‌گونه‌ای ارتقا دهد که بتواند به‌طور هم‌زمان راکت‌هایی را که از دو جهت مختلف شلیک می‌شوند، رهگیری کند. در نوامبر ۲۰۱۲، بیانیه‌های رسمی نشان داد که گنبد آهنین بیش از ۴۰۰ راکت را رهگیری کرده است. تا اواخر اکتبر ۲۰۱۴، سامانه‌های گنبد آهنین بیش از ۱٬۲۰۰ راکت را رهگیری کرده بودند. علاوه بر استقرار زمینی، در سال ۲۰۱۷ گزارش شد که سکوهای گنبد آهنین در آینده روی ناوهای اسرائیل در دریا مستقر خواهند شد تا از سکوهای گازی ساحلی محافظت کنند.

== دلایل و تاریخچهٔ طراحی == حزب‌الله لبنان از دههٔ ۱۹۹۰ میلادی با پرتاب راکت به سمت خاک اسرائیل، به چالشی امنیتی برای نیروهای دفاعی اسرائیل تبدیل شد؛ لذا ایدهٔ ساخت سامانهٔ ضدموشکی کوتاه‌برد مستقل اسرائیلی مطرح شد اما مقامات آمریکایی آن را شدنی نمی‌دانستند. در سال ۲۰۰۴، ژنرال دانیل گلد به ریاست واحد تحقیق و توسعهٔ نیروهای دفاعی اسرائیل منصوب شد و احتمال ساخت این سامانه قوت گرفت. حزب‌الله لبنان در جنگ سال ۲۰۰۶ حدود ۴ هزار راکت توپخانه‌ای را، که بیشتر آن‌ها از انواع کوتاه‌برد کاتیوشا بودند، به سوی شمال اسرائیل از جمله حیفا شلیک کرد. این حملات جان ۴۴ شهروند غیرنظامی اسرائیل را گرفت و ۲۵۰ هزار نفر را وادار به ترک خانه و کاشانهٔ خود کرد. یک سال پس از جنگ ۳۳ روزه، امیر پرتس، وزیر جنگ وقت اسرائیل اعلام کرد شرکت اسرائیلی رافائل که تولیدکنندهٔ تجهیزات نظامی است، برای مقابله با تهدیدهای آینده یک سپر دفاع موشکی جدید خواهد ساخت که جلوی حملات موشکی به خاک اسرائیل را بگیرد. تکمیل و گسترش این سپر دفاعی جدید، چند سال زمان برد و نهایتاً اوایل سال ۲۰۱۱ به خدمت گرفته شد.

پیش از آغاز طراحی گنبد آهنین مقامات دفاعی اسرائیل به تحقیق و آزمایش بر روی سامانه‌های دیگری برای مقابله با راکت‌های توپخانه‌ای و گلوله‌های توپخانه و خمپاره مشغول بودند. یکی از آن‌ها پروژهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به نام سامانه لیزری نتیلوس بود که با اشعهٔ لیزر راکت‌ها را در هوا منفجر می‌کرد. پروژهٔ ساخت این سلاح لیزری که اهداف خود را با اشعه لیزر نابود می‌کرد، در سال ۲۰۰۵ در حالی که ۳۰۰ میلیون دلار هزینه برداشته بود، به دلیل اندازهٔ بسیار بزرگ، هزینهٔ بالا و عملکرد ضعیف، متوقف شد. در فوریهٔ ۲۰۰۷ وزیر دفاع اسرائیل، امیر پرتس، انتخاب گنبد آهنین را به‌عنوان راه‌حل اسرائیلی برای مقابله با تهدیدات موشکی کوتاه‌برد اعلام کرد. در ماه مه ۲۰۲۱ برآورد شد که گروه‌های شبه‌نظامی فلسطینی در نوار غزه از جمله حماس، زرادخانه‌ای دارای حدود ۳۰٬۰۰۰ راکت و گلولهٔ خمپاره‌ای در اختیار دارند که در صورت شلیک، قابلیت آن را دارند که توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری و منهدم شوند. برد این تسلیحات راکتی بسیار متغیر است و آن‌ها فاقد سامانه‌های هدایت هستند، هرچند دقت آن‌ها در طول سال‌ها بهبود یافته است. همچنین برآوردهایی دربارهٔ تعداد و انواع این راکت‌ها، و نیز برد و میزان محمولهٔ انفجاری آن‌ها وجود دارد.

== نام گذاری == سرهنگی که مدیریت پروژه را بر عهده داشت و با تیمش در اداره توسعه تسلیحات و زیرساخت‌های فناوری (مافات) فعالیت می‌کردند، نیاز به نام مناسبی برای سامانه داشتند. طبق گفتهٔ او:اولین نامی که به ذهنم رسید «ضد قسام» بود، اما وقتی پروژه شروع به پیشرفت کرد، متوجه شدم که این نام مشکل‌ساز است. من با همسرم نشستیم و با هم نام‌های مناسبی را پیشنهاد دادیم. او نام «تامیر» (مخفف عبری טיל מיירט، Til Meyaret، به معنای «موشک رهگیر») را برای موشک پیشنهاد کرد و برای خود سامانه نام «گنبد طلایی» را در نظر گرفتیم. یکشنبهٔ همان هفته، نام «تامیر» فوراً تأیید شد، اما مشکلی در مورد «گنبد طلایی» وجود داشت—ممکن بود پرزرق و برق تلقی شود؛ بنابراین نام آن به «گنبد آهنین» تغییر یافت.

مشخصات و عملکرد

سامانه پدافندی گنبد آهنین برای مقابله با راکت‌های کوتاه‌برد و گلوله‌های توپخانه و خمپاره با برد حداکثر ۷۰ کیلومتر طراحی شده است. این سامانه قادر است به‌صورت شبانه‌روزی و تحت شرایط نامساعد جوی فعالیت کند و به چندین تهدید به‌طور هم‌زمان پاسخ دهد. همچنین این سامانه به‌عنوان یکی از لایه‌های دفاع نهایی و کوتاه‌برد هوایی اسرائیل در کنار مجموعه سامانه‌های پدافندی اسرائیل عمل می‌کند؛ به‌طوری‌که پس از گنبد آهنین، سامانه «فلاخن داوود» مسئول مقابله با تهدیدات موشکی میان‌برد است و سامانه دفاع موشکی «پیکان» وظیفه مقابله با موشک‌های بالستیک میان‌برد مانند «شهاب» را بر عهده دارد. این سامانه‌ها در کنار هم، شبکه‌ای چندلایه برای حفاظت از آسمان اسرائیل تشکیل می‌دهند.

این سامانه از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود:

رادار ردیابی و رهگیری: این سامانه راداری ساخت شرکت التا از شرکت‌های تابع صنایع هوافضای اسرائیل است. این رادار «ئی‌ال‌ام-۲۰۸۴ | EL/M-2084» نام دارد و قادر است راکت را شناسایی کرده و مسیر حرکت آن را دنبال کند.

سامانه مدیریت نبرد و کنترل سلاح: مرکز فرمان گنبد آهنین را یک شرکت نرم‌افزاری اسرائیلی به نام «سامانه‌های ام‌پرست» به سفارش رافائل ساخته است. این واحد بر اساس داده‌هایی که از رادار به آن می‌رسد مشخص می‌کند که آیا موشک در یک مرکز جمعیتی فرود خواهد آمد یا خیر. فقط در صورتی که اینچنین باشد موشک‌های رهگیر به سوی هدف شلیک خواهند شد.

واحد پرتاب موشک: این واحد از پرتابگرهایی تشکیل می‌شود که موشک رهگیر تامیر را شلیک می‌کنند. موشک تامیر که در صنایع دفاعی رافائل ساخته می‌شود به حسگرهای الکترو-اپتیک مجهز است و چند باله کوچک برای افزایش مانور پذیری دارد.

==== مقایسه با یک آتشبار معمولی ==== یک آتشبار معمولی پدافند هوایی معمولاً از واحد راداری، واحد کنترل موشک و چندین پرتابگر تشکیل شده است که همگی در یک محل مستقر هستند. در مقابل، گنبد آهنین به گونه‌ای طراحی شده است که به صورت پراکنده مستقر شود. هر پرتابگر که شامل ۲۰ موشک رهگیر است، به‌طور مستقل مستقر شده و از راه دور از طریق یک اتصال بی‌سیم امن کنترل می‌شود. به گزارش منابع مختلف، هر آتشبار گنبد آهنین قادر است از یک منطقه شهری با مساحت تقریبی ۱۵۰ کیلومتر مربع (۵۸ مایل مربع) محافظت کند.

== بودجه == بودجه اولیه و توسعه سامانه گنبد آهنین توسط اسرائیل تأمین و انجام شد که این امر امکان استقرار دو سامانه گنبد آهنین را فراهم کرد. پس از آن، ایالات متحده تأمین مالی برای سامانه‌های بیشتر گنبد آهنین و همچنین تأمین مکرر موشک‌های رهگیری را بر عهده گرفت. از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳، ایالات متحده نزدیک به ۹۰۰ میلیون دلار برای تولید این سامانه به اسرائیل کمک مالی کرده است. مجموع کمک ایالات متحده به سامانه دفاعی گنبد آهنین از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱ به ۱٫۶ میلیارد دلار رسید، و در سال ۲۰۲۲ نیز کنگره ایالات متحده اهدای ۱ میلیارد دلار دیگر را برای این سامانه تأیید کرد.

علاوه بر این، در بودجه سال ۲۰۱۳، مجلس نمایندگان ایالات متحده مبلغ ۶۸۰ میلیون دلار کمک را تصویب کرد و خواستار شد که در ازای این کمک، تکنولوژی گنبد آهنین در اختیار ایالات متحده قرار گیرد و در صورت نیاز، تولید مشترک آن نیز آغاز شود. این روند مشابه انتقال تکنولوژی موشک‌های ضد بالستیک «ختس» و موشک سطح‌به‌هوای «فلاخن داوود» به ایالات متحده بود. پروژه گنبد آهنین در طول پنج سال نخست در مجموع حدود ۵۵ میلیون دلار هزینه داشته است. مقامات اسرائیل معتقدند در مجموع ۱۳ سکوی عملیاتی از این سامانه دفاع هوایی کشور را به‌طور رضایتبخشی تأمین می‌کنند. هزینه برپا کردن هر سکوی عملیاتی گنبد آهنین، ۵۰ میلیون دلار است. ۵ سکوی عملیاتی تا سال ۲۰۱۲ مستقر شدند، مقامات اسرائیل در نظر داشتند که تا پایان سال ۲۰۱۳ هشت سکوی دیگر را نیز اضافه کنند. هزینه ساخت هر یک از موشک‌های رهگیر تامیر حدوداً ۶۰ هزار دلار است. در حالی که هزینهٔ یک راکت قسام ۸۰۰ دلار است. رئوون پداتزور تحلیلگر نظامی، خلبان سابق، و پروفسور علوم سیاسی در دانشگاه تل‌آویو، با مقایسهٔ هزینهٔ هر موشک رهگیر تامیر با هر موشک قسام، این سامانه را از لحاظ صرفهٔ اقتصادی مورد نقد قرار داده است و می‌گوید شلیک تعداد زیادی قسام می‌تواند از لحاظ اقتصادی اسرائیل را تهدید کند.مقامات رسمی در پاسخ به این انتقاد معتقدند که این سامانه جلوی حملات موشکی بالقوه کشنده‌ای را می‌گیرد که می‌توانند کشور را به سوی جنگی سوق دهند که هر روز آن ۳۸۰ میلیون دلار هزینه دارد.

== تولید مشترک با ایالات متحده == با افزایش قابل توجه بودجه ایالات متحده برای سامانه گنبد آهنین، درخواست‌هایی برای انتقال تکنولوژی و تولید مشترک این سامانه در ایالات متحده مطرح شد. در آگوست ۲۰۱۱، همکاری مشترک (JV) برای تولید یک نسخه از این سامانه اعلام شد که تحت عنوان سامانه «حفاظت منطقه‌ای» شناخته می‌شود. مشابه همکاری مشترک ایالات متحده و اسرائیل در تولید سامانه موشکی «پیکان ‎۳»، با مشارکت ۴۰ تا ۵۰ درصدی بوئینگ در تولید. در کنگره ایالات متحده و رسانه‌ها نیز حمایت‌هایی برای تولید مشترک گنبد آهنین وجود داشت.

در بودجه دفاعی ایالات متحده برای سال ۲۰۱۳، مبلغ ۶۸۰ میلیون دلار برای سامانه گنبد آهنین تخصیص داده شد و همچنین از مدیر آژانس دفاع موشکی ایالات متحده خواسته شد که هر فرصتی برای تولید مشترک گنبد آهنین با اسرائیل را بررسی کند. این اقدام می‌تواند روابط دو کشور را در زمینه فناوری‌های نظامی مشترک تقویت کند. در جولای ۲۰۱۴، اعلام شد که شرکت ریتیون به عنوان شریک اصلی از طرف ایالات متحده در تولید قطعات موشک رهگیر تامیر گنبد آهنین انتخاب شده است. این شرکت از طریق پیمانکاران فرعی، قطعات مورد نیاز را تأمین خواهد کرد. در سپتامبر ۲۰۱۴، ریتیون قرارداد ۱۵۰ میلیون دلاری برای تولید قطعات تامیر دریافت کرد که تأسیسات در توسان و هانتسویل، آلاباما از آن بهره‌مند خواهند شد. در ژوئیه ۲۰۱۵، کارخانه‌های ایالت آریزونا وارد تولید انبوه شدند. در آگوست ۲۰۲۰، شرکای مشترک(JV) تصمیم به سرمایه‌گذاری در تأسیسات جدید در توسون گرفتند. در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۳، ایالات متحده به دلیل حملات ۷ اکتبر، برخی واحدهای گنبد آهنین را به اسرائیل قرض داد. دو هفته بعد، اعلام شد که شرکای JV تصمیم به سرمایه‌گذاری جدیدی به ارزش ۳۳ میلیون دلار در ایالت آرکانزاس گرفته‌اند به منظور تولید موشک رهگیر تامیر جهت استفاده توسط سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا.

== توسعه و طراحی == در سال ۲۰۰۵، ژنرال دانی گلد، رئیس وقت مافات (آژانس دفاع موشکی اسرائیل)، تصمیم به آغاز برنامه‌ای برای تحقیق و توسعه سامانه گنبد آهنین گرفت. در سال ۲۰۰۷، اسرائیل با شرکت رافائل برای توسعه گنبد آهنین قرارداد منعقد کرد و شرکت «mPrest Systems» برای برنامه‌نویسی سامانه مدیریت نبرد سامانه انتخاب شد. این سامانه در کمتر از چهار سال از مرحله طراحی به آماده‌سازی عملیاتی رسید که زمان بسیار کوتاهی برای یک سامانه تسلیحاتی به‌شمار می‌رود.

=== آزمایش‌ها === ژوئیه ۲۰۰۸: آزمایش موفقیت‌آمیز موشک رهگیر تامیر. مارس ۲۰۰۹: آزمایش موفق سامانه موشکی، بدون رهگیری موشک واقعی. ژوئیه ۲۰۰۹: سامانه موفق به رهگیری راکت‌های شبیه‌سازی شده قسام و کاتیوشا شد. ژانویه ۲۰۱۰: گنبد آهنین موفق به رهگیری چندین موج راکتی شبیه‌سازی شده قسام و کاتیوشا شد. مارس ۲۰۱۱: گنبد آهنین به‌طور رسمی عملیاتی شد.

==== سامانه‌های لیزری (Laser Systems) ==== اگرچه گنبد آهنین در مقابله با حملات موشکی مؤثر بوده است، مقامات اسرائیلی نگرانی‌هایی دارند که این سامانه نتواند در برابر انبوه موشک‌های موجود در دست حزب‌الله مقابله کند. به همین دلیل، اسرائیل به تحقیق و توسعه سلاح‌های با انرژی زیاد (مانند لیزرهای قدرتمند) برای تکمیل گنبد آهنین پرداخته است. در سال ۲۰۱۴، شرکت رافائل سامانه لیزری به نام پرتو آهنین را معرفی کرد که می‌تواند به‌عنوان مکملی برای گنبد آهنین عمل کند و هم‌اکنون عملیاتی شده است. این سامانه برای مقابله با تهدیدات مختلف از جمله راکت‌ها و موشک‌ها طراحی شده است. در سال ۲۰۲۲، اسرائیل اعلام کرد که قصد دارد این سامانه لیزری را در مناطقی که بیشترین تهدید را از سمت نوار غزه دارند، به‌طور عملیاتی مستقر کند.

نسخه دریایی (C-Dome)

در اکتبر ۲۰۱۴، شرکت رافائل نسخه دریایی گنبد آهنین به نام «سی‌دام | C-DOME» را معرفی کرد که برای حفاظت از کشتی‌های جنگی در برابر تهدیدات مختلف مانند موشک‌ها و راکت‌ها طراحی شده است. این سامانه شامل یک کانیستر ۱۰ تایی از موشک‌های رهگیر تامیر است و امکان دفاع ۳۶۰ درجه را برای کشتی‌ها فراهم می‌کند. در سال ۲۰۱۶، این سامانه توانست به‌طور موفقیت‌آمیز چندین موشک را رهگیری کند و در سال ۲۰۱۷ قابلیت عملیاتی اولیه را به‌دست‌آورد.

==== مقابله با پهپادها ==== گنبد آهنین به‌عنوان یک سامانه دفاع هوایی هزینه‌بر، برای مقابله با پهپادها نیز پیشنهاد شده است. هزینه هر موشک رهگیر تامیر حدود ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است، که هنوز هم به‌طور قابل توجهی ارزان‌تر از استفاده از موشک‌های پاتریوت (۲–۳ میلیون دلار) است. در سال ۲۰۱۵، شرکت رافائل ویدیوهایی منتشر کرد که نشان می‌دهد گنبد آهنین قادر به رهگیری موفقیت‌آمیز پهپادهای کم‌ارتفاع نیز هست.

==== کاربردهای دیگر ==== در ژوئن ۲۰۱۶، گنبد آهنین آزمایش‌هایی را برای رهگیری بمب‌های هدایت‌شونده و مهمات هدایت‌شونده هوابه‌زمین (مانند JDAM) با موفقیت پشت سر گذاشت که استفاده از این سامانه را در موقعیت‌های مختلف نیز مؤثر می‌سازد.

== استقرارها == سامانه گنبد آهنین از اوایل سال ۲۰۱۱ عملیاتی شد و در ابتدا در پایگاه‌های نیروی هوایی اسرائیل در جنوب این کشور مستقر گردید. این سامانه برای مقابله با تهدیدات موشکی و راکتی کوتاه‌برد از غزه طراحی شد و در زمان تشدید درگیری‌ها در نوار غزه به دیگر مناطق، مانند شهر سدروت، منتقل شد.

سال ۲۰۱۱

در ۲۷ مارس ۲۰۱۱، شبکه خبری الجزیره به انگلیسی گزارش داد که سامانه گنبد آهنین برای اولین بار مستقر شده است. ژنرال بریگادور دورون گاویش، فرمانده یگان دفاع هوایی اسرائیل، اعلام کرد که این سامانه پس از گذراندن یک سری آزمایش‌ها به مرحله ارزیابی در میدان جنگ رسیده است. این سامانه در نزدیکی شهر مستقر شد، بعد از دو حمله موشکی به این منطقه در همان ماه. در ۷ آوریل ۲۰۱۱، پس از استقرار به‌عنوان یک «آزمایش عملیاتی» در ۳ آوریل، سامانه گنبد آهنین در منطقه اشکولون برای اولین بار یک راکت گراد شلیک‌شده از غزه را رهگیری کرد. این اولین بار بود که یک راکت کوتاه‌برد شلیک‌شده از غزه توسط این سامانه رهگیری می‌شد. به گفته گزارش‌ها، این رهگیری از شهرهای اسرائیلی نزدیک به شمال غزه مشاهده شد. پس از آن، یک هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل (IAF) به موفقیت تیمی را که راکت را شلیک کرده بودند، هدف قرار داد. اما در همان روز، ارتش اسرائیل تأکید کرد که سامانه گنبد آهنین که هنوز در حال ارزیابی بود، کاملاً عملیاتی نیست. در ۱۲ آوریل، ارتش اسرائیل اعلام کرد که استقرار آتشبار سوم گنبد آهنین را تسریع خواهد کرد. این تصمیم به دلیل افزایش تعداد حملات موشکی-راکتی و نیاز به تقویت سامانه‌های دفاعی اتخاذ شد. در این زمان، مقامات ارتش اسرائیل اعلام کردند که سامانه گنبد آهنین باید در شش ماه به صورت عملیاتی در بیاید، نه ۱۸ ماهی که پیش‌بینی شده بود.

==== سال ۲۰۱۱ - پاسخ شبه‌نظامیان فلسطین ==== در ۵ اوت ۲۰۱۱، ارتش اسرائیل دوباره سامانه گنبد آهنین را در نزدیکی اشکلون مستقر کرد، بعد از اینکه تعداد حملات موشکی از غزه به اسرائیل افزایش یافت. این استقرار پس از آن انجام شد که شهردار اشکلون، بنی واکنین، نامه‌ای به نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو و وزیر دفاع ایهود باراک نوشت و درخواست کرد که این سامانه دوباره در منطقه مستقر شود. در ۱۸ اوت ۲۰۱۱، چهار راکت از غزه به سمت اشکولون شلیک شد. سامانه گنبد آهنین دو مورد از این راکت‌ها را که تهدیدی برای مناطق مسکونی بودند، رهگیری کرد و دو راکت دیگر که به نواحی غیرمسکونی شلیک شده بودند، نادیده گرفته شدند. خوشبختانه هیچ‌گونه تلفات یا خساراتی گزارش نشد. مسئولان دفاعی اعلام کردند که سامانه گنبد آهنین قرار است به شهر بیرشبع منتقل شود. در ۲۰ اوت ۲۰۱۱، هنگامی که سامانه گنبد آهنین با هفت راکت که تقریباً به‌طور همزمان از غزه به سمت بیرشبع شلیک شده بودند، مقابله می‌کرد، یکی از راکت‌ها از دفاع سامانه عبور کرد و در یک منطقه مسکونی منفجر شد که منجر به کشته شدن یک نفر شد. ژنرال گاویش در روز بعد گفت که «ما از ابتدا گفته بودیم که این سامانه نمی‌تواند ۱۰۰٪ ایمن باشد» و افزود که یگان‌های دفاع هوایی در حال یادگیری و بهبود عملکرد سامانه در حین استفاده از آن هستند. وی تأکید کرد: «این اولین سامانه از این نوع در جهان است و هنوز در مرحله آزمایش عملیاتی قرار دارد. با این حال، ما توانسته‌ایم تعداد زیادی از راکت‌هایی که به سمت جوامع اسرائیلی شلیک شده بودند، رهگیری کنیم و جان بسیاری از غیرنظامیان را نجات دهیم.» در ۲۱ اوت ۲۰۱۱، خبرگزاری ینت نیوز گزارش داد که موفقیت سامانه گنبد آهنین در مقابله با حملات راکتی از غزه باعث شده است که شهرداران شهرهای جنوبی اسرائیل برای دریافت این سامانه رقابت کنند. ارتش اسرائیل تأکید کرد که «هیچ سامانه‌ای نمی‌تواند حفاظت ۱۰۰٪ ارائه دهد» و سامانه مستقر در اشکولون نمی‌تواند از شهر اشدود دفاع کند، اما این امر مانع از فشار شهرداران بر وزارت دفاع و ارتش اسرائیل برای استقرار این سامانه در مناطق خود نشد.

==== سال ۲۰۱۱ - تحلیل‌ها و تصمیمات ==== در ۲۳ اوت ۲۰۱۱، رسانه گلوبس گزارش داد که شرکت رافائل، تولیدکننده سامانه‌های دفاعی اسرائیل، تصمیم گرفته است که در ماه‌های آینده ده‌ها میلیون شِکل در خط تولید موشک‌های رهگیر تامیر سرمایه‌گذاری کند تا بتواند پاسخگوی نیازهای عملیاتی سامانه گنبد آهنین باشد. این تصمیم به‌ویژه به دلیل نیاز به تولید بیشتر موشک‌های رهگیر و برنامه‌ریزی برای ساخت دو آتشبار گنبد آهنین جدید تا پایان سال ۲۰۱۱ بود.

در ۳۱ اوت ۲۰۱۱، نیروی هوایی اسرائیل، آتشبار سوم سامانه گنبد آهنین را در نزدیکی اشدود مستقر کرد. وزیر دفاع ایهود باراک از تلاش‌های سریع ارتش در استقرار سامانه قدردانی کرد.

==== سال ۲۰۱۲ ==== در ۸ دسامبر ۲۰۱۱، ارتش اسرائیل اعلام کرد که قرار است آتشبار چهارم سامانه گنبد آهنین در ماه‌های آینده مستقر شود. این آتشبار جدید قرار بود به‌طور خاص در مناطق تحت تهدید بیشتر قرار گیرد. در مارس ۲۰۱۲، پس از کشته شدن زاهر القیسی، دبیرکل کمیته‌های مقاومت مردمی فلسطین، بیش از ۳۰۰ راکت از غزه به اسرائیل شلیک شد. سامانه گنبد آهنین در ۷۱ تلاش خود موفق به رهگیری ۵۶ راکت شد که به سوی مناطق مسکونی در اسرائیل شلیک شده بودند. در ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۲، سامانه گنبد آهنین در منطقه ایلات مستقر شد تا برای آزمایش عملکرد سامانه در این منطقه از اسرائیل آمادگی ایجاد شود.

==== عملیات‌ها و توسعه‌های بیشتر ==== در حین جنگ ۲۰۱۲ غزه، سامانه گنبد آهنین بیش از ۴۰۰ رهگیری موفق داشت و گزارش‌ها حاکی از این بودند که درصد موفقیت این سامانه در این عملیات حدود ۸۵٪ بوده است. در جنگ ۲۰۱۴ غزه، این سامانه به‌طور گسترده‌ای استفاده شد و توانست از ۷۳۵ راکت شلیک‌شده به سوی اسرائیل، ۹۰٪ را رهگیری کند. این سامانه در این عملیات یکی از مهم‌ترین ابزارهای دفاعی اسرائیل بود.

سال ۲۰۱۴ - جنگ ۲۰۱۴ غزه و نتایج

در حین جنگ سال۲۰۱۴ که در ژوئیه ۲۰۱۴ شروع شد، سامانه گنبد آهنین در برابر راکت‌هایی که از غزه به سمت اسرائیل شلیک می‌شد، فعال بود. طی ۵۰ روز از این درگیری‌ها، ۴٬۵۹۴ راکت و گلوله‌ها به سمت اهداف اسرائیلی شلیک شدند و سامانه گنبد آهنین موفق شد ۷۳۵ راکت را که تهدید جدی به حساب می‌آمدند رهگیری کند. نرخ موفقیت این سامانه ۹۰٪ بود. تنها ۷۰ راکت شلیک‌شده نتواستند توسط سامانه رهگیری شوند. در این عملیات یک غیرنظامی کشته و سه نفر دیگر و نه نظامی زخمی شدند، اما این افراد در مناطقی بودند که تحت پوشش گنبد آهنین نبودند. سامانه فقط ۲۵٪ از راکت‌ها را تهدید برای مناطق مسکونی و اهداف استراتژیک محسوب کرد، چراکه راکت‌های شلیک‌شده از غزه دقت پایین و مسیر غیرقابل پیش‌بینی داشتند. شش آتشبار گنبد آهنین پیش از شروع درگیری‌ها مستقر بودند و سه آتشبار دیگر نیز برای مقابله با تهدیدات به‌طور سریع‌تر به خدمت گرفته شدند. این عملیات نشان داد که سامانه گنبد آهنین قادر است در برابر تهدیدات متعدد، به‌ویژه راکت‌های غیر دقیق و کم‌کیفیت، به‌خوبی عمل کند.

==== سال ۲۰۱۸ - برخورد با تهدیدات جدید ==== در مه ۲۰۱۸، در پی حملات ایران به اسرائیل از سوریه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۲۰ راکت به سمت اسرائیل شلیک کرد. از این ۲۰ راکت، ۱۶ عدد از مرز اسرائیل عبور نکردند و چهار راکت باقی‌مانده توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری شدند. هیچ‌گونه خسارت یا تلفات جانی در پی این حملات گزارش نشد. درگیری‌های غزه-اسرائیل در نوامبر ۲۰۱۸ نیز شاهد استفاده از سامانه گنبد آهنین بود که در این حملات این سامانه بیش از ۱۰۰ راکت شلیک‌شده از غزه را رهگیری کرد.

==== سال ۲۰۱۹ - فیلم معروف از رهگیری راکت‌ها ==== در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹، ارتش اسرائیل ویدئویی منتشر کرد که در آن یک راکت شلیک‌شده از ارتش سوریه به بلندی‌های جولان، توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری می‌شود. این ویدئو توسط توریست‌هایی که از اسکی‌بازان در منطقه هرمون فیلم‌برداری کرده بودند، ضبط شد. این حمله در واکنش به حملات هوایی اسرائیل به اهداف ارتش سوریه در دمشق انجام شد. مقامات اسرائیلی اعلام کردند که اسکی‌بازان به دلیل نگرانی از حملات، مجبور به ترک پیست شدند.

سال ۲۰۲۱ - بحران اسرائیل-فلسطین

در درگیری‌های میان اسرائیل و فلسطین در مه ۲۰۲۱، بیش از ۴٬۳۰۰ راکت از غزه به سمت اسرائیل شلیک شد. در ۲۴ ساعت اول این درگیری‌ها، ۴۷۰ راکت شلیک شد که این میزان بسیار بالاتر از درگیری‌های پیشین بود. از این راکت‌ها، ۱۷٪ حملات طولانی‌برد به تل‌آویو بود. بیش از ۶۸۰ راکت نیز به غزه برگشت و در همان‌جا فرود آمدند. سامانه گنبد آهنین موفق شد حدود ۹۰٪ از راکت‌های تهدیدآمیز به مناطق مسکونی را رهگیری کند. در این عملیات همچنین سامانه گنبد آهنین یک پهپاد بمب‌گذاری شده را نیز رهگیری و ساقط کرد. در ۱۵ مه ۲۰۲۱، اسرائیل برج ۱۲ طبقه «الجزا» را در غزه هدف قرار داد که در آن دفاتر خبرگزاری‌های بزرگی مانند آسوشیتدپرس و الجزیره قرار داشت. اسرائیل اعلام کرد که حماس در حال انجام عملیات‌های اطلاعاتی و جنگ الکترونیک در این ساختمان‌ها بوده است، از جمله تلاش برای ایجاد سامانه‌هایی که بتوانند عملکرد گنبد آهنین را مختل کنند.

==== سال ۲۰۲۴ - حملات ایران به اسرائیل ==== در حملات ایران به اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴، سامانه گنبد آهنین فعال شد و موفق به رهگیری تعدادی از راکت‌های شلیک‌شده از سوی ایران شد. مقامات اسرائیلی اعلام کردند که این حملات توسط سامانه‌های دفاعی اسرائیل به خوبی دفع شده‌اند، اما همچنان تهدیدات جدیدی در حال ایجاد شدن است. تا اکتبر ۲۰۲۴، ذخایر موشک‌های ضدهوایی اسرائیل که به سامانه گنبد آهنین متصل بودند، کاهش پیدا کرده بود. به همین دلیل نیروهای آمریکایی به اسرائیل اعزام شدند تا با استفاده از سامانه موشکی تاد، دفاع هوایی اسرائیل را تقویت کنند.

==== سال ۲۰۲۵ - جنگ ایران و اسرائیل ==== در ژوئن ۲۰۲۵، در جریان جنگ هوایی بین ایران و اسرائیل، بیشتر موشک‌های بالستیک ایران موفق شدند از سامانه‌های دفاعی اسرائیل عبور کرده و به اهداف مهمی برخورد کنند. یکی از مقامات نظامی اسرائیل اعلام کرد که هیچ سامانه دفاعی‌ای نمی‌تواند از ۱۰۰٪ موفقیت برخوردار باشد و بعضی از موشک‌های ایرانی توانستند به اهداف برسند. دکتر ماریون مسمر، پژوهشگر ارشد امنیت در «چَتام هاوس»، اعلام کرد که تصور عمومی در مورد سامانه گنبد آهنین بیشتر از اثربخشی واقعی آن است، با این حال او افزود که هیچ سامانه دفاعی‌ای نمی‌تواند کاملاً نفوذناپذیر باشد.

== صادرات خارجی == برخی از سامانه‌های گنبد آهنین به خارج از کشور صادر شده‌اند. یکی از نقاط ضعف این سامانه برای بیشتر بازارهای بالقوه آن است که هر سامانه گنبد آهنین تنها قادر به پوشش مساحتی در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر مربع (۳۹ تا ۵۸ مایل مربع) است؛ این میزان پوشش در کشوری کوچک مانند اسرائیل مؤثر است، اما برای کشورهای بزرگ‌تر کارایی کمتری دارد. حتی در داخل اسرائیل نیز آتشبارها باید متناسب با سطح تهدیدات احتمالی جابه‌جا شوند. گزارش شده است که سنگاپور، به‌عنوان یک دولت-شهر جزیره‌ای مستقل، سامانه گنبد آهنین را خریداری کرده و ارتش ایالات متحده نیز دو آتشبار از این سامانه را برای حفاظت از پایگاه‌های برون‌مرزی خود تهیه کرده است.

جمهوری آذربایجان در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۶، یاور جمالوف، وزیر صنایع دفاعی جمهوری آذربایجان، به خبرنگاران اعلام کرد که این کشور با اسرائیل برای خرید سامانه‌های پدافند موشکی «گنبد آهنین» به توافق رسیده است. این توافق نخستین فروش خارجی تأییدشدهٔ این سامانه به‌شمار می‌رود. گفته می‌شود خرید این سامانه از سوی آذربایجان در ارتباط با تهیهٔ موشک‌های بالستیک کوتاه‌بُرد «اسکندر» ساخت روسیه توسط کشور همسایه، ارمنستان، صورت گرفته است.

مقالهٔ کامل در ویکی‌پدیا ↗