کودتای مونیخ یا کودتای آبجوفروشی (به انگلیسی: Beer Hall Putsch) یک کودتای نافرجام بود که در روزهای ۸ و ۹ نوامبر ۱۹۲۳ به رهبری آدولف هیتلر و اریش لودندورف در شهر مونیخ، بایرن، انجام شد. این رویداد در دوران جمهوری وایمار رخ داد. هیتلر که از راهپیمایی به رم به رهبری بنیتو موسولینی الهام گرفته بود، قصد داشت مونیخ را نقطهٔ آغاز حرکتی علیه دولت مرکزی آلمان در برلین قرار دهد. هدف او سرنگونی دولت و به دست گرفتن قدرت از طریق بسیج نیروهای ملی‌گرا و شبه‌نظامی بود، اما این تلاش شکست خورد و به دستگیری و زندانی شدن هیتلر انجامید. با وجود شکست، کودتا در شناخته‌شدن هیتلر در سطح ملی و تغییر راهبرد سیاسی او در سال‌های بعد نقش مهمی داشت. کودتا در شامگاه ۸ نوامبر آغاز شد، زمانی که هیتلر و گروهی متشکل از حدود ششصد نفر از اعضای Sturmabteilung (SA) به سوی سالن آبجوفروشی بورگربرویکلر رفتند، جایی که گوستاو ریتر فن کار، کمیسر ایالتی بایرن که برخی از گردهمایی‌های برنامه‌ریزی‌شدهٔ پیشین هیتلر را ممنوع کرده بود، در حال سخنرانی بود. هنگامی که اس‌آ سالن را محاصره کرد، هیتلر وارد شد، گلوله‌ای به سقف شلیک کرد و اعلام کرد که دولت بایرن سرنگون شده و انقلاب ملی آغاز شده است. روز بعد، حدود دو هزار نازی و هوادار به سوی فلدهرن‌هاله در مرکز شهر راهپیمایی کردند، اما با سد پلیس روبه‌رو شدند. در تیراندازی متعاقب، ۱۵ تن از کودتاچیان، چهار افسر پلیس و یک رهگذر کشته شدند. هیتلر از دستگیری فوری گریخت و به حومهٔ شهر منتقل شد. دو روز بعد دستگیر و به خیانت بزرگ متهم شد. این کودتا برای نخستین بار توجه گستردهٔ ملی را به هیتلر جلب کرد و در روزنامه‌های خارج از آلمان نیز بازتاب یافت. دستگیری او با محاکمه‌ای ۲۴ روزه همراه شد که به طور گسترده پوشش داده شد و به او بستری برای بیان دیدگاه‌های ملی‌گرایانه‌اش داد. هیتلر به جرم خیانت بزرگ مجرم شناخته شد و به پنج سال حبس در زندان لاندسبرگ محکوم شد. او در زندان کتاب معروف خود نبرد من (Mein Kampf) را دیکته کرد و امیل ماوریس و رودلف هس در نگارش آن به او کمک کردند. هیتلر در ۲۰ دسامبر ۱۹۲۴، پس از حدود نه ماه از صدور حکم، آزاد شد. پس از آزادی، هیتلر تصمیم گرفت به جای تلاش برای کسب قدرت از راه کودتای مسلحانه، از سازوکارهای قانونی برای رسیدن به قدرت استفاده کند و تمرکز بیشتری بر سازمان‌دهی حزب و تبلیغات نازی بگذارد.
== تاریخچه و هدف == در اوایل قرن بیستم، بسیاری از شهرهای بزرگ جنوب آلمان دارای سالن‌های آبجو بودند که صدها و گاهی هزاران نفر عصرها در آن‌ها معاشرت می‌کردند، آبجو می‌نوشیدند و در بحث‌های سیاسی و اجتماعی شرکت می‌کردند. چنین سالن‌هایی همچنین میزبان گردهمایی‌های سیاسی بودند. یکی از بزرگ‌ترین سالن‌های آبجو در مونیخ، بورگربرویکلر بود که کودتا از آنجا آغاز شد. پس از پیمان ورسای که به جنگ جهانی اول پایان داد، جایگاه آلمان به عنوان یکی از قدرت‌های بزرگ اروپایی به شدت تضعیف شد. هیتلر که در ارتش آلمان جنگیده بود و در آن زمان هنوز تابعیت اتریش را داشت، مانند بسیاری از ملی‌گرایان آلمانی آن دوره این پیمان را خیانت می‌دانست و به افسانهٔ «خنجر از پشت» باور داشت. او رهبران غیرنظامی، یهودیان و مارکسیست‌ها را که بعدها در ادبیات راست افراطی «جنایتکاران نوامبر» خوانده شدند، مسئول شکست آلمان معرفی می‌کرد. پس از پایان جنگ، هیتلر در ارتش و در مونیخ باقی ماند. او در دوره‌هایی با عنوان «تفکر ملی» شرکت کرد که ادارهٔ آموزش و تبلیغات ارتش بایرن به سرپرستی سروان کارل مایر برگزار می‌کرد. مایر هیتلر را به عنوان مأمور خود به حزب کوچک کارگران آلمان (DAP) فرستاد. هیتلر که در آن زمان سربازی با درجهٔ Gefreiter و دارندهٔ صلیب آهنین درجهٔ یک بود، در ۱۲ سپتامبر ۱۹۱۹ به این حزب پیوست. او به زودی دریافت که با بسیاری از اصول اصلی حزب هم‌فکر است و در فضای آشفتهٔ سیاسی پس از جنگ در مونیخ به سرعت در سلسله‌مراتب آن بالا رفت. بر پایهٔ توافقی دیگر، او رهبری سیاسی چند انجمن میهن‌پرست و تجدیدنظرطلب بایرنی را که در قالب کامپف‌بوند گرد آمده بودند نیز بر عهده گرفت. پایگاه سیاسی او در این دوران حدود ۱۵ هزار نفر از اعضای شاخهٔ شبه‌نظامی حزب نازی، یعنی Sturmabteilung یا اس‌آ، را در بر می‌گرفت. یکی از طرح‌های هیتلر در حزب، گردآوری حدود ۱۵٬۰۰۰ نفر از نیروهای حزب برای برگزاری گردهمایی و تبلیغات بود. در این دوره بایرن دچار آشفتگی سیاسی بود و مقامات ایالت وضعیت فوق‌العاده اعلام کردند. با این حال، هیتلر اعلام کرد که گردهمایی‌های حزب از ۲۷ سپتامبر ۱۹۲۳ برگزار خواهند شد و به اعلام وضعیت فوق‌العاده اعتنایی نکرد. این اقدام به تشدید تنش سیاسی در ایالت انجامید. در ۲۶ سپتامبر ۱۹۲۳، پس از دوره‌ای از ناآرامی و خشونت سیاسی، نخست‌وزیر بایرن، اوگن فن کنیلینگ، وضعیت فوق‌العاده اعلام کرد و گوستاو ریتر فن کار به عنوان «کمیسر ایالتی» با اختیارات گسترده برای ادارهٔ ایالت منصوب شد. فن کار همراه با رئیس پلیس ایالتی بایرن، سرهنگ هانس فن زایسر، و ژنرال اتو فن لوسو یک شورای سه‌نفرهٔ حاکم تشکیل دادند. در همین زمان، هیتلر اعلام کرد که از ۲۷ سپتامبر قصد دارد ۱۴ گردهمایی بزرگ برگزار کند. فن کار که از ایجاد آشوب احتمالی نگران بود، این گردهمایی‌ها را ممنوع کرد و به این ترتیب فشار بر هیتلر برای اقدام افزایش یافت. نازی‌ها و دیگر رهبران گروه‌های کامپف‌بوند معتقد بودند که اگر برای تصرف قدرت و حرکت به سوی برلین اقدامی نکنند، بخشی از پیروانشان را از دست خواهند داد. در این شرایط، هیتلر برای جلب حمایت فن کار و شورای سه‌نفرهٔ او از ژنرال مشهور جنگ جهانی اول، اریش لودندورف، کمک خواست. با این حال، فن کار، زایسر و لوسو طرح جداگانه‌ای برای برپایی نوعی دیکتاتوری ملی‌گرایانه بدون هیتلر در نظر داشتند.
=== هدف === هیتلر و دیگر اعضای بلندپایهٔ حزب نازی تصمیم گرفتند از شهر مونیخ برای راه‌اندازی حرکتی گسترده علیه جمهوری وایمار استفاده کنند. هیتلر اعضای اس‌آ را نیز فراخواند و در برابر هزاران نفر سخنرانی کرد. پس از سخنرانی، نیروهای اس‌آ در اطراف سالن آبجوفروشی مستقر شدند و هیتلر اعلام کرد که دولت موجود شکست خورده و «انقلاب ملی» آغاز شده است. مقامات، نیروهای ارتش و پلیس بایرن در برابر کودتا وارد عمل شدند. در رویارویی نهایی روز ۹ نوامبر در نزدیکی فلدهرن‌هاله، ۱۵ تن از کودتاچیان، چهار افسر پلیس و یک غیرنظامی کشته شدند و شماری نیز زخمی شدند.
== کودتا == این کودتا از راهپیمایی موفقیت‌آمیز موسولینی به رم الهام گرفته بود. هیتلر و همکارانش قصد داشتند از مونیخ به عنوان پایگاهی برای حرکت علیه دولت جمهوری وایمار استفاده کنند، اما شرایط آلمان با ایتالیا تفاوت داشت. هیتلر به این نتیجه رسید که گوستاو ریتر فن کار در پی مهار اوست و آمادگی اقدام علیه دولت برلین را ندارد. هیتلر می‌خواست از وضعیت بحرانی آن زمان برای جلب حمایت عمومی استفاده کند و در نهایت تصمیم گرفت خود ابتکار عمل را به دست گیرد. او همراه با گروه بزرگی از اس‌آ به سوی بورگربرویکلر رفت، جایی که فن کار در برابر حدود ۳٬۰۰۰ نفر سخنرانی می‌کرد. عصر ۸ نوامبر ۱۹۲۳، حدود ۶۰۳ تن از اعضای اس‌آ سالن آبجوفروشی را محاصره کردند و یک مسلسل در محل مستقر شد. هیتلر در حالی که افرادی چون هرمان گورینگ، آلفرد روزنبرگ، رودلف هس، ارنست هانفشتانگل، اولریش گراف، آدولف لنک، ماکس آمان، ماکس اروین فون شویبنر-ریشتر و شماری دیگر همراه او بودند، از میان جمعیت پیش رفت. چون صدایش در هیاهوی سالن شنیده نمی‌شد، گلوله‌ای به سقف شلیک کرد و اعلام کرد: «انقلاب ملی آغاز شده است. سالن را ششصد نفر محاصره کرده‌اند و هیچ‌کس اجازهٔ خروج ندارد.» سپس گفت دولت بایرن برکنار شده و از تشکیل دولتی جدید با حضور لودندورف خبر داد. هیتلر همراه با هس، لنک و گراف، فن کار، زایسر و لوسو را با تهدید اسلحه به اتاقی مجاور برد و از آن‌ها خواست از کودتا حمایت کنند و مناصبی را که برایشان در نظر گرفته بود بپذیرند. هیتلر چند روز پیش به لوسو قول داده بود که کودتا نخواهد کرد، اما اکنون انتظار داشت هر سه نفر فوراً حمایت خود را اعلام کنند. فن کار پاسخ داد که نمی‌توان از او انتظار همکاری داشت، به‌ویژه آنکه تحت مراقبت مسلحانه از سالن بیرون برده شده بود. هاینتس پرنت، یوهان آیگنر و شویبنر-ریشتر برای آوردن لودندورف فرستاده شدند تا از اعتبار شخصی او برای اعتبار بخشیدن به اقدام استفاده شود. هرمان کریبل از آشپزخانه با ارنست روم تماس گرفت که همراه با نیروهای بوند رایشس‌کریگس‌فلاگه در لوون‌برویکلر، یک آبجوفروشی دیگر، منتظر بود. به او دستور داده شد ساختمان‌های مهم شهر را تصرف کند. هم‌زمان، همدستان گرهارد روسباخ دانشجویان یک مدرسهٔ افسران پیاده‌نظام در نزدیکی محل را برای تصرف اهداف دیگر بسیج کردند. هیتلر از مقاومت فن کار خشمگین شد و ارنست پونر، فریدریش وبر و هرمان کریبل را فراخواند تا با او گفت‌وگو کنند، در حالی که خود به سالن اصلی بازگشت. او پس از سخنرانی گورینگ اعلام کرد که این اقدام علیه پلیس و رایشسور نیست، بلکه علیه «دولت یهودی برلین و جنایتکاران نوامبر ۱۹۱۸» صورت می‌گیرد. کارل الکساندر فن مولر، استاد تاریخ مدرن و علوم سیاسی در دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ و از حامیان فن کار، از شاهدان عینی بود. او بعداً تغییر سریع فضای سالن را چنین توصیف کرد:
در تمام عمرم به یاد ندارم که نگرش جمعیتی در عرض چند دقیقه، تقریباً چند ثانیه، چنین تغییر کرده باشد. هیتلر با چند جمله آن‌ها را دگرگون کرده بود. تقریباً چیزی شبیه شعبده یا جادو در آن وجود داشت.
هیتلر سخنرانی خود را با این پرسش به پایان رساند که آیا می‌تواند به فن کار، لوسو و زایسر بگوید جمعیت از آن‌ها حمایت خواهد کرد. حاضران در سالن با فریادهای تأیید پاسخ دادند. او در پایان گفت انگیزهٔ آنان نه منفعت شخصی، بلکه پیوستن به نبرد برای آلمان است و افزود که یا انقلاب آلمان همان شب آغاز خواهد شد یا آنان تا سپیده‌دم خواهند مرد. هیتلر، لودندورف و همراهانشان به تریبون سالن اصلی بازگشتند، سخنرانی کردند و با یکدیگر دست دادند. سپس به جمعیت اجازه داده شد سالن را ترک کنند. هیتلر در یک اشتباه تاکتیکی کمی بعد بورگربرویکلر را ترک کرد تا به بحرانی در نقطه‌ای دیگر رسیدگی کند. حدود ساعت ۲۲:۳۰، لودندورف فن کار و همراهانش را آزاد کرد.
گروه اوبرلاند به فرماندهی ماکس ریتر فن مولر برای توقیف سلاح از پادگان مهندسی ارتش و با ادعای انجام مانور آموزشی اعزام شد. اسکار کانتسلر، فرماندهٔ گروهان اول گردان مهندسی هفتم، ادعای آنان را باور نکرد، اما اجازه داد مانور در داخل محوطه انجام شود. سپس ساختمان را در حالی که حدود ۴۰۰ نفر داخل آن بودند قفل کرد و دو مسلسل در ورودی قرار داد. هیتلر برای آزاد کردن افراد تلاش کرد، اما کانتسلر نپذیرفت. هیتلر استفاده از توپخانه برای تخریب ساختمان را در نظر گرفت، اما از این کار منصرف شد. آن شب با سردرگمی و ناآرامی میان مقامات دولتی، نیروهای مسلح، واحدهای پلیس و افرادی که دربارهٔ وفاداری خود تصمیم می‌گرفتند همراه بود. واحدهای کامپف‌بوند برای دستیابی به سلاح‌های مخفی و تصرف ساختمان‌ها در نقاط مختلف شهر حرکت می‌کردند. حدود ساعت ۳ بامداد نخستین درگیری‌های مسلحانه رخ داد. پادگان محلی رایشسور افراد روم را هنگام خروج مشاهده کرد و تیراندازی‌هایی صورت گرفت، اما در این برخورد تلفاتی گزارش نشد. روم و نیروهایش با مقاومت جدی روبه‌رو شدند و ناچار به عقب‌نشینی شدند. در همین زمان، افسران رایشسور کل پادگان را به حالت آماده‌باش درآوردند و درخواست نیروی کمکی کردند. تا اواسط صبح ۹ نوامبر، هیتلر دریافت که کودتا به بن‌بست رسیده است. کودتاچیان دربارهٔ گام بعدی توافق نداشتند و در آستانهٔ تسلیم بودند. در این هنگام لودندورف فریاد زد: «راهپیمایی می‌کنیم!» (Wir marschieren!). نیروهای روم همراه با هیتلر، در مجموع نزدیک به ۲٬۰۰۰ نفر، به راه افتادند. لودندورف آنان را به سوی وزارت دفاع بایرن هدایت کرد. با این حال، در اودئونزپلاتس و مقابل فلدهرن‌هاله با حدود ۱۳۰ نیروی پلیس ایالتی به فرماندهی میشائل فن گودین روبه‌رو شدند. دو گروه به تبادل آتش پرداختند که در نتیجهٔ آن ۱۵ کودتاچی، چهار افسر پلیس و یک رهگذر کشته شدند. شکست در برابر نیروهای دولتی موجب فروپاشی صف کودتاچیان شد. هیتلر با کمک ارنست هانفشتانگل به اوفینگ منتقل شد و لودندورف اندکی بعد بازداشت شد. این درگیری منشأ افسانهٔ بلوت‌فانه یا «پرچم خونین» در تبلیغات بعدی نازی شد. پرچمدار هاینریش ترامباوئر به شدت زخمی شد و آندریاس باوریِدل بر روی پرچم افتاد و جان باخت. شویبنر-ریشتر نیز بر اثر اصابت گلوله کشته شد و گورینگ از ناحیهٔ پا زخمی شد. بقیهٔ نازی‌ها پراکنده یا بازداشت شدند. هیتلر دو روز بعد دستگیر شد. ویلیام شایرر در شرح مراسم تشییع جنازهٔ لودندورف در فلدهرن‌هاله در سال ۱۹۳۷ نوشت که لودندورف پس از فرار هیتلر در جریان کودتا دیگر حاضر به ارتباط با او نبود. با این حال، هنگامی که مجموعه‌ای از اسناد مربوط به زندان لاندسبرگ، از جمله دفتر ثبت بازدیدکنندگان، سال‌ها بعد در حراج عرضه شد، مشخص شد که لودندورف چند بار به دیدار هیتلر رفته بود. این موضوع در ۲۳ ژوئن ۲۰۰۶ در اشپیگل گزارش شد و با روایت شایرر ناسازگار بود.
== دستگیری و محاکمه == دو روز پس از شکست کودتا، هیتلر بازداشت شد و چند ماه بعد همراه با شماری از دیگر رهبران کودتا به اتهام خیانت بزرگ محاکمه شد. ارنست روم نیز در میان متهمان بود. هرمان گورینگ به اتریش گریخت و رودلف هس نیز مدتی از آلمان خارج شد، اما بعدها بازگشت و زندانی شد. دفتر مرکزی حزب نازی مورد بازرسی قرار گرفت و روزنامهٔ حزب نیز توقیف و انتشار آن ممنوع شد. هیتلر در آوریل ۱۹۲۴ به پنج سال حبس قلعه‌ای محکوم شد و در دسامبر همان سال به صورت مشروط آزاد شد.
منابع
Bear, Ileen (2016). Adolf Hitler: A Biography (in English). Vij Books India Pvt Ltd. ISBN 978-93-86019-47-9. Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography (in English). New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6. King, David (2017). The Trial of Adolf Hitler: The Beer Hall Putsch and the Rise of Nazi Germany (in English). W. W. Norton & Company. ISBN 978-1-4472-5111-8. Shirer, William L. (1960). The Rise and Fall of the Third Reich (in English). New York: Simon & Schuster. OCLC 824193307. «Beer Hall Putsch (Munich Putsch)». Holocaust Encyclopedia. United States Holocaust Memorial Museum. دریافت‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Ziegler, Walter. "Beer Hall Putsch (Hitlerputsch), 8-9 November 1923". Historisches Lexikon Bayerns (in English). Retrieved 7 سپتامبر 2026.