ای‌تی ۴

ای‌تی ۴ (به انگلیسی: AT4) خانواده‌ای از سلاح‌های ضدزره ۸۴ میلی‌متری، بدون هدایت، قابل حمل توسط نفر و یک‌بارمصرف است که در سوئد توسعه یافت و امروزه توسط شرکت ساب تولید می‌شود. AT4 برای در اختیار گذاشتن یک سلاح سبک پشتیبانی در سطح پیاده‌نظام طراحی شده است و گونه‌های مختلف آن برای مقابله با خودروهای زرهی، استحکامات، ساختمان‌ها و نیروهای پیاده به کار می‌روند. این سلاح پس از شلیک قابل بارگذاری مجدد نیست و لولهٔ پرتاب آن دور انداخته می‌شود. برخلاف نام‌گذاری رایج آن به‌عنوان «راکت‌انداز»، AT4 از نظر فنی یک سلاح بدون پس‌زنی صاف‌لوله است و پرتابهٔ آن به‌وسیلهٔ موتور راکتی به حرکت درنمی‌آید. خانوادهٔ AT4 به یکی از پرکاربردترین سلاح‌های سبک ضدزره جهان تبدیل شده است و بر پایهٔ اعلام سازنده، بیش از یک میلیون قبضه از گونه‌های مختلف آن تولید شده و این خانواده در نیروهای مسلح بیش از ۱۵ کشور به خدمت درآمده است. AT4 از برنامه‌ای سوئدی برای جایگزینی سلاح ضدتانک یک‌بارمصرف ۷۴ میلی‌متری Pansarskott m/68، مشهور به Miniman، پدید آمد. شرکت دولتی سوئدی Försvarets Fabriksverk یا FFV در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۹۷۰ توسعهٔ سلاح جدیدی را آغاز کرد که هدف اصلی آن ایجاد یک سامانهٔ سبک، ساده و مقاوم با دقت بیشتر علیه اهداف متحرک بود. نمونه‌های اولیه در آغاز دههٔ ۱۹۸۰ آزمایش شدند. در همان دوره، نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا در پی ناکامی برنامهٔ اف‌جی‌آر-۱۷ وایپر در جست‌وجوی جانشینی برای ام۷۲ لاو بود و AT4 سوئدی در رقابت ارتش آمریکا با چند سلاح اروپایی و آمریکایی ارزیابی شد. پس از آزمایش‌ها، ارتش آمریکا AT4 را انتخاب کرد و تغییراتی از جمله اصلاح ضربه‌گیرهای دو سر لوله، سامانهٔ نشانه‌روی و تسمهٔ حمل بر روی آن اعمال شد. نمونهٔ آمریکایی با نام M136 AT4 وارد خدمت شد و ارتش سوئد نیز گونه‌ای نزدیک به همین پیکربندی را با نام Pansarskott m/86 پذیرفت. تحویل M136 به یگان‌های ارتش آمریکا از اوایل سال ۱۹۸۷ آغاز شد و تولید تحت امتیاز آن در ایالات متحده نیز در ادامه برقرار شد. تاریخ رسمی ارتش آمریکا M136 را سلاح تهاجمی کوتاه‌بردی توصیف می‌کند که برای مقابله با زره سبک و دیگر اهداف مادی طراحی شده بود و نسبت به M72 LAW برد و توان تخریبی بیشتری داشت. در گونهٔ پایهٔ AT4، یک پرتابهٔ ۸۴ میلی‌متری در کارخانه درون لوله قرار می‌گیرد و سلاح به صورت یک مجموعهٔ آمادهٔ شلیک به سرباز تحویل داده می‌شود. M136 حدود ۶٫۷ کیلوگرم وزن و نزدیک به ۱۰۲ سانتی‌متر طول دارد و برد مؤثر آن علیه هدف نقطه‌ای در حدود ۳۰۰ متر است. پرتابهٔ ضدزره پایه از خرج گود و سرجنگی HEAT بهره می‌برد و اثر آن به سرعت برخورد وابسته نیست، بلکه جت فلزی حاصل از انفجار خرج گود وظیفهٔ نفوذ در زره را بر عهده دارد. اصل بدون پس‌زنی AT4 بخشی از گازهای حاصل از احتراق را از عقب لوله خارج می‌کند تا نیروی رو به جلوی پرتابه متعادل شود. این سازوکار وزن و پیچیدگی سلاح را کاهش می‌دهد، اما در نمونهٔ معمولی منطقه‌ای از پس‌دمش شدید در پشت تیرانداز ایجاد می‌کند و در نتیجه شلیک از اتاق‌ها و فضاهای بسته محدود می‌شود. سادگی سازوکار، وزن نسبتاً کم و یک‌بارمصرف بودن سلاح موجب شد AT4 بیش از آنکه جایگزین سامانه‌های هدایت‌شوندهٔ ضدتانک باشد، به‌عنوان سلاح نزدیک و فوری سرباز پیاده در برابر خودروهای زرهی و مواضع دشمن به کار رود. یکی از مهم‌ترین مسیرهای توسعهٔ AT4، ایجاد گونه‌های CS، کوتاه‌شدهٔ Confined Space، برای استفاده در فضاهای بسته بود. نیاز به چنین قابلیتی به‌ویژه با گسترش جنگ شهری اهمیت یافت. ارتش آمریکا در پی تجربهٔ عملیات در جنگ افغانستان و جنگ عراق خرید نمونهٔ معمولی را به سود گونه‌های AT4 CS کاهش داد و M136A1 AT4CS-RS را برای شلیک ایمن‌تر از ساختمان‌ها و دیگر فضاهای محدود به خدمت گرفت. کنگرهٔ آمریکا در سال ۲۰۰۶ نیز استفادهٔ AT4CS توسط نیروهای پیاده و نیروهای عملیات ویژه در عملیات عراق و افغانستان را ثبت کرده بود. خانوادهٔ جدید AT4 به مأموریت ضدتانک محدود نمانده و شامل گونه‌هایی مانند AT4CS HP برای نفوذ بیشتر در زره، AT4CS ER با برد مؤثر تا حدود ۶۰۰ متر، AT4CS AST برای مقابله با ساختمان‌ها و استحکامات و AT4CS HE با مهمات انفجاری شدید و قابلیت درگیری با نفرات در برد بیشتر شده است.

M136 در ارتش آمریکا جایگزین M72 LAW به‌عنوان سلاح سبک ضدزره شد و از اواخر دههٔ ۱۹۸۰ در چندین عملیات نظامی، از جمله حمله ایالات متحده به پاناما، جنگ خلیج فارس، جنگ افغانستان و جنگ عراق به کار رفت. گسترش AT4 در نیروهای مسلح کشورهای مختلف و توسعهٔ مهمات ضدسازه و چندمنظوره به تدریج نقش آن را از یک سلاح صرفاً ضدتانک به یک خانوادهٔ سلاح پشتیبانی انفرادی گسترش داد. این روند همچنان ادامه دارد؛ در سال ۲۰۲۴ ارتش آمریکا طرح ساب بر پایهٔ AT4CS TW با سرجنگی دومرحله‌ای را برای برنامهٔ XM919 Individual Assault Munition انتخاب کرد. این برنامه برای ترکیب قابلیت‌های چند سلاح دوش‌پرتاب موجود، از جمله M136A1 AT4CS-RS و M141 Bunker Defeat Munition، در یک سامانه طراحی شده است.

== به‌کاربرندگان == حماس آرژانتین: تفنگ‌داران دریایی آرژانتین. برزیل کرواسی دانمارک: Designated PVV M/95 (Panserværnsvåben Model 1995). استونی فرانسه: Designated ABL (Anti Blindé Léger) نیروی زمینی فرانسه. گرجستان عراق:نیروی نظامی عراق از سوی ارتش آمریکا بدین جنگ‌افزار مجهز شده‌است.. جمهوری ایرلند: به نام SRAAW (Short Range Anti Armour Weapon) توسط نیروهای دفاعی ایرلند. قزاقستان قرقیزستان لتونی لبنان: پیرامون هزار قبضه خریداری شده‌است. لیتوانی: نیروهای مسلح لیتوانی. هلند (جایگزین Pzf-3) لهستان سوئد: Designated Pansarskott m86. تایوان اوکراین بریتانیا:تعداد کمی خریداری شده‌است. ایالات متحده آمریکا: Designated M136 AT4 in از ۱۹۸۷ در خدمت تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا و نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا بوده‌است. The AT4 was used in the از این جنگ‌افزار در حمله ایالات متحده به پاناما، جنگ افغانستان، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق استفاده شده‌است. بیش از ۳۰۰هزار عدد از آن در داخل آمریکا تولید شده‌است. ازبکستان ونزوئلا: از ۱۹۸۰ در زرادخانه‌های این کشور است.

پانویس

== منابع == Wikipedia contributors, "AT4," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=AT4&oldid=522499539 (accessed December 6, 2012).